Czym waściwie jest afazja?
Afazja jest zaburzeniem funkcji językowych, które (najczęściej) spowodowane jest uszkodzeniami lewej półkuli mózgu. Może obejmować rozumienie i/lub nadawanie mowy oraz czytanie (aleksja) i pisanie (agrafia). Typ afazji zależny jest od lokalizacji uszkodzenia oraz tego, jakie trudności dominują w jej obrazie. Ze względu na fakt, że mózgowa organizacja funkcji językowych jest bardzo indywidualną sprawą, trudno szukać zarówno dwóch takich samych pacjentów, jak i uniwersalnych rozwiązań.
Afazja może mieć różne nasilenie, od głębokiego, uniemożliwiającego kontakt z chorym (afazja globalna), przez umiarkowane, umożliwiające prowadzenie prostej rozmowy na codzienne tematy, aż po lekkie, gdzie osoby postronne nie dostrzegą deficytów w mowie pacjenta.
Rodzaje afazji. Możliwe objawy
Zależnie od miejsca uszkodzenia i objawów u pacjenta może pojawić sięafazja ruchowa, czuciowa lub mieszana. W afazji czuciowej dominują zaburzenie rozumienia mowy. Chory może mieć np. problemy z rozpoznawaniem i różnicowaniem dźwięków (zaburzenia słuchu fonemowego), nie wiązać brzmienia słów z ich znaczeniem, nie rozumieć dłuższych wypowiedzi, metafor lub przysłów. Jednocześnie może mówić niezwykle dużo i płynnie (potok słowny), posługując się mieszanką niezrozumiałych i nieistniejących w języku polskim słów (neologizmy, żargon afatyczny), lub budować wypowiedzi częściowo poprawne, przeplatane wyrazami nieadekwatnymi znaczeniowo/ sytuacyjnie. Afazja ruchowa to przede wszystkim problem z budowaniem wypowiedzi, począwszy od trudności z wypowiadaniem pojedynczych dźwięków, przez budowanie z nich wyrazów aż do konstruowania złożonych zdań i dłuższych wypowiedzi. Mogą pojawiać się również trudności z ułożeniem aparatu artykulacyjnego i widoczny wysiłek przy mówieniu, a wypowiedzi takiej osoby będą skąpe i spowolniałe.
Deficyty w pisaniu i czytaniu mogą wystąpić się w każdym typie afazji i przyjmować zróżnicowaną formę – od całkowitego zniesienia tych umiejętności aż po niewielkie pomyłki w czytaniu i przestawianie pojedynczych liter.
Terapia afazji
Kluczem do właściwego zaplanowania terapii jest prawidłowo postawiona diagnoza logopedyczna. Sama terapia ma na celu odbudowanie funkcji językowych tak, by pozwolić choremu na jak największą samodzielność i komunikacje z otoczeniem. Nie zawsze możliwe jest przywrócenie pełnej sprawności językowej. W terapii korzysta się z rozmaitych materiałów, takich jak przedmioty codziennego użytku, karty do gry, zdjęcia, obrazki, ćwiczenia wersji papierowej do uzupełniania wyrazów i zdań, krótkie teksty i opowiadania do ćwiczeń czytania ze zrozumieniem. Metody pracy oraz materiał językowy zawsze dostosowuje się indywidualnie do potrzeb i możliwości chorego, modyfikując je zależnie od postępów.
*podział uproszczony